Durgun sular ve iyi temizlenmeyen havuzlara dikkat: Türkiye’de ‘beyin yiyen amip’ tehlikesi var mı?
ABD’de gölde yüzme sırasında Naegleria fowleri (beyin yiyen amip) ile enfekte olmuş bir çocuğun ölümüne ilişkin haber, Türkiye’de de benzer bir tehlikenin varlığını sorgulayan soruşturmalara yol açtı. Bezmialem Vakıf Üniversitesi Enfeksiyon Hastalıkları Uzmanı Doç. Dr. Gülay Okay, bu sorulara yanıt vererek riskin teorik olarak mevcut olduğunu, ancak pratikte vaka sayısının son derece düşük olduğunu belirtti.
Amip yalnızca suyun burun boşluğuna yüksek basınçla girmesiyle enfeksiyona yol açar. Suyla birlikte burun içine giren amip, olfaktör sinir liflerini takip ederek beyne ulaşır ve primer amebik meningoensefalit (PAM) adı verilen, baş ağrısı, yüksek ateş, koku duyusu bozukluğu, bulantı‑kusma ve sertlik gibi semptomlarla başlayan, kısa sürede komaya ve %97’nin üzerinde ölümcül sonuçlarla sonuçlanan bir hastalık üretir. Ağızdan su yutulmasıyla bulaşmaz. Naegleria fowleri termofilik bir organizmadır; sıcaklık yükseldiğinde, özellikle yaz aylarında su seviyesi azaldığında ve su sığ, durgun tatlı sularda, jeotermal kaynaklarda, göllerde ve sulama kanallarında çoğalma eğilimi artar. Soğuk, akıntılı akarsularda risk çok düşüktür. Sığ sularda sedimentin karıştırılması, amibin bulunma olasılığını artırır; bu yüzden doğal tatlı sularda dalma, suya atlama ve çamur karıştırma gibi aktiviteler risk oluşturur.
Yüzme havuzları, uygun şekilde klorlanmış ve bakımı yapılmışsa Naegleria fowleri için elverişli ortam sağlamaz; dezenfektanlara karşı hassas olması nedeniyle yaşamını sürdüremez. Klorlanmayan, bakımsız veya doğrudan kontrolsüz tatlı su kaynaklarından alınan su içeren havuzlarda risk ortaya çıkabilir. İçme suyu şebekeleri üzerinden bulaşma söz konusu değildir; mide asidi amibi öldürür, dolayısıyla içme suyu standartlarında arıtılırsa risk yoktur. Ancak burun yıkama işlemlerinde musluk suyu yerine steril, distile veya kaynatılıp soğutulmuş su kullanılmalıdır. Türkiye’de tıp literatürüne girmiş tek Naegleria fowleri vakası nadirdir; ancak çevresel çalışmalar çeşitli su kaynaklarında amibin tespit edildiğini göstermiştir. Artan sıcaklık ve organik madde yükü, amibin beslenme ortamını zenginleştirerek riskin artmasına neden olabilir, bu nedenle iklim değişikliğiyle birlikte izleme ihtiyacı ortaya çıkmaktadır.
